Azerbaycan’da sayısız mimari eser bulunmaktadır ve bunların çoğu insanı hayran bırakmaktadır.
Bu eserler hem tarihi, hem de kültürel açıdan büyük öneme sahiptir. Bu tarihi yapılardan biri de Saadet Sarayı, diğer adıyla Muhtarov Evi’dir; milyoner Murtuza Muhtarov tarafından 1911–1912 yıllarında eşi Yelizaveta (Liza) Tuqanova için inşa edilmiştir. Sarayın proje tasarımını mimar İosif Ploşko gerçekleştirmiştir. Saadet Sarayı, Bakü’de tarihi yönüyle iyi araştırılmış nadir binalardan biridir. Saray hakkında yalnızca Rus basınında farklı dönemlerde yaklaşık 50 yayına rastlanmıştır. Yaygın bilgilere göre, Murtuza Muhtarov eşi Liza Hanım’ı çok sever ve onu sık sık Avrupa’ya seyahate götürürmüş.
Bir keresinde Venedik’te gezerlerken hayranlık uyandıran bir bina görürler. Liza Hanım hayranlığını, “Böyle bir binada yaşayanlar ne kadar da mutlu olmalı!” sözleriyle dile getirir. Bakü’ye döndüklerinde Murtuza Bey, o binanın çizimlerini getirterek 1912 yılında Saadet Sarayı’nın inşaatını tamamlatır. Murtuza Muhtarov, eşini binanın önüne getirir ve sarayı ona hediye eder.
1920 yılına kadar Murtuza Muhtarov eşiyle birlikte bu sarayda yaşamıştır. Sovyet yönetiminin kurulmasından sonra bina Bolşeviklerin kullanımına geçmiş, Muhtarov’un evine Rus subayları girmiş ve bu olaydan sonra Muhtarov önce onları, sonra da kendisini vurarak trajik bir şekilde hayatını kaybetmiştir.
Ekim Devrimi’nden sonra bina, Ali Bayramov adına Kadın Kulübü, daha sonra Şirvanşahlar Müzesi olarak hizmet vermiş ve uzun yıllar Nikah Evi olarak kullanılmıştır.
1911–1912 yıllarında inşa edilen Saadet Sarayı, 2 Ağustos 2001 tarihli Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu kararıyla “Ülke Öncelikli Taşınmaz Tarihi ve Kültürel Anıtlar Listesi”ne dahil edilmiştir. Abidenin envanter numarası 149’dur. Saray, Bakü’nün merkezinde, Murtuza Muhtarov ve Ahmed Cavad caddelerinin kesişiminde, M. Muhtarov Caddesi 6 adresinde yer almaktadır.
Sarayda 2007–2012 yılları arasında kapsamlı restorasyon çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Restorasyon çalışmaları, Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu kararı ve Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın talimatıyla “Creacon Construction” şirketi tarafından yürütülmüştür.
Restorasyon sırasında binanın cephesi elle temizlenmiş, hasar görmüş taş ve süsleme elemanları yenileriyle değiştirilmiş, çatlaklar onarılmıştır. Tavanlar yeniden hazırlanmış, döşeme ve duvarlar mozaik mermer ve parkelerle kaplanmıştır. Tüm iç mekan süsleme elemanlarında, divan ve tavanlarda beş farklı renkte boya ve altın boya kullanılmıştır. Toplamda 12.500’den fazla süsleme elemanı restore edilmiştir. Sarayın restorasyonundan sonra 5 Temmuz 2012’de açılış töreni düzenlenmiş ve Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev etkinliğe katılmıştır.
2012 yılının Aralık ayında saray, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İşleri İdaresi’nin kullanımına verilmiş ve “Resmi Kabul Sarayı” adını almıştır. Saray, devlet bütçesiyle korunmakta olup, Cumhurbaşkanlığı İşleri İdaresi’nin birim statüsüne sahiptir.
Saadet Sarayı, şehrin merkezi ana yolunda inşa edilmesi planlanmış olsa da, sonradan bugünkü Murtuza Muhtarov ve Ahmed Cavad caddelerinin kesişiminde inşa edilmiştir. Saray, Aleksandr Nevski Katedrali’nin karşısında yer almakta olup, şehir planlaması açısından avantajlı bir konuma sahiptir. 1930 yılında kilisenin yıkılmasından sonra sarayın çevresi tamamen açılmıştır.
Sarayın cephesi Fransız gotik üslubunda tasarlanmış olup, köşe kulesiyle dikkat çekmektedir. Binanın dikey hacim-mekan düzeni, çevredeki yapılar arasında baskın bir konum oluşturmaktadır. Mimar İ. Ploşko, H. D. Grimm’in projesindeki etkili köşe kompozisyonundan yararlanmış ve Fransız gotiğini kendi yorumuyla birleştirmiştir.
Sarayın cephesinde dikey rizalitler, üçgen alınlıklar, çok katlı sekizgen kuleler, locialar ve ince sütunlar kullanılmıştır. Binanın silueti, şehir merkezinde etkileyici bir mimari kompozisyon oluşturmaktadır.
Sarayın giriş kapısı klasik pilastrlarla ve barok motiflerle zenginleştirilmiş yarım dairesel kemerlere açılmaktadır. Tek merdivenli basamak, ara kata geçtikten sonra foyeden altıgen biçimli büyük bir salona ulaşır. Salonlar ve misafir odaları barok üslupta dekore edilmiştir. Kütüphane ise gotik üslupta süslenmiştir.
İkinci kattaki altıgen salon, foyeye üç merdivenli basamaklarla bağlanır. Odalar koridora yönlendirilmiş, küçük bir avlu alanı ve doktor döngüsüne çıkışı olan yaşam bloğuyla ilişkilendirilmiştir. Üçüncü kata ise ana girişten farklı olarak iki merdivenli basamaklardan çıkmak mümkündür.
Saadet Sarayı, diğer adıyla Muhtarov Evi, milyoner Murtuza Muhtarov tarafından 1911–1912 yıllarında eşi Yelizaveta (Liza) Tuqanova için inşa edilmiştir. Sarayın proje tasarımını mimar İosif Ploşko gerçekleştirmiştir.
Saadet Sarayı, Bakü’de tarihi yönüyle iyi araştırılmış nadir binalardan biridir. Saray hakkında sadece Rus basınında farklı dönemlerde yaklaşık 50 yayın yer almıştır. Yaygın bilgilere göre, Murtuza Muhtarov eşi Liza Hanım’ı çok sevmiş ve onu sık sık Avrupa’ya seyahatlere götürmüştür.
Bir seferinde Venedik’te gezerlerken hayranlık uyandıran bir bina görürler. Liza Hanım hayranlığını, “Böyle bir binada yaşayanlar ne kadar da mutlu olmalı!” sözleriyle ifade eder. Bakü’ye döndüklerinde Murtuza Bey, o binanın çizimlerini getirterek 1912 yılında Saadet Sarayı’nın inşaatını tamamlatır. Murtuza Muhtarov, eşini binanın önüne getirir ve sarayı ona hediye eder.
1920 yılına kadar Murtuza Muhtarov, eşiyle birlikte bu sarayda yaşamıştır. Sovyet yönetiminin kurulmasının ardından bina Bolşeviklerin kullanımına geçmiş, Muhtarov’un evine Rus subayları girmiştir. Bu olaydan sonra Muhtarov önce subayları, ardından kendisini vurarak trajik bir şekilde hayatını kaybetmiştir.
Ekim Devrimi’nden sonra bina, önce Ali Bayramov adına Kadın Kulübü, daha sonra Şirvanşahlar Müzesi olarak hizmet vermiş ve uzun yıllar Nikah Evi olarak kullanılmıştır.
1911–1912 yıllarında inşa edilen Saadet Sarayı, 2 Ağustos 2001 tarihli Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu kararıyla “Ülke Öncelikli Taşınmaz Tarihi ve Kültürel Anıtlar Listesi”ne dahil edilmiştir. Abidenin envanter numarası 149’dur. Saray, Bakü’nün merkezinde, Murtuza Muhtarov ve Ahmed Cavad caddelerinin kesişiminde, M. Muhtarov Caddesi 6 adresinde yer almaktadır.
Sarayda 2007–2012 yılları arasında kapsamlı restorasyon çalışmaları yapılmıştır
Restorasyon sırasında binanın cephesi elle temizlenmiş, hasar görmüş taş ve süsleme elemanları yenileriyle değiştirilmiş, çatlaklar onarılmıştır. Tavanlar yeniden hazırlanmış, döşeme ve duvarlar mozaik mermer ve parkelerle kaplanmıştır. İç mekan süsleme elemanlarında, divan ve tavanlarda beş farklı renkte boya ve altın boya kullanılmış, toplamda 12.500’den fazla süsleme elemanı restore edilmiştir.
Restorasyonun ardından 5 Temmuz 2012’de açılış töreni düzenlenmiş ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev törene katılmıştır. 2012 yılının Aralık ayında saray, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İşleri İdaresi’nin kullanımına verilmiş ve “Resmi Kabul Sarayı” adını almıştır. Saray, devlet bütçesiyle korunmakta olup, Cumhurbaşkanlığı İşleri İdaresi’nin birim statüsüne sahiptir.
Saadet Sarayı, başlangıçta şehrin merkezi ana yolunda inşa edilmesi planlanmış olsa da, sonradan bugünkü Murtuza Muhtarov ve Ahmed Cavad caddelerinin kesişiminde inşa edilmiştir. Saray, Aleksandr Nevski Katedrali’nin karşısında yer almakta olup, şehir planlaması açısından avantajlı bir konuma sahiptir. 1930 yılında kilisenin yıkılmasının ardından sarayın çevresi tamamen açılmıştır. Sarayın cephesi Fransız gotik üslubunda tasarlanmış olup, köşe kulesi ile dikkat çekmektedir. Binanın dikey hacim-mekan düzeni, çevredeki yapılar arasında baskın bir konum oluşturmaktadır. Mimar İ. Ploşko, H. D. Grimm’in projesindeki etkili köşe kompozisyonundan yararlanmış ve Fransız gotiğini kendi yorumuyla birleştirmiştir.
Cephenin tasarımında dikey rizalitler, üçgen alınlıklar, çok katlı sekizgen kuleler, locialar ve ince sütunlar kullanılmıştır. Binanın silueti, şehir merkezinde dikkat çekici bir mimari kompozisyon oluşturmaktadır.
Sarayın giriş kapısı, klasik pilastrlar ve barok motiflerle süslenmiş yarım dairesel kemerlere açılmaktadır. Tek merdivenli basamak ara kattan geçerek foyeden altıgen biçimli büyük bir salona ulaşır. Salonlar ve misafir odaları barok üslupta dekore edilmiş, kütüphane ise gotik üslupta süslenmiştir.
İkinci kattaki altıgen salon, foyeye üç merdivenli basamaklarla bağlanır. Odalar koridora yönlendirilmiş, küçük bir avlu ve doktor döngüsüne çıkışı olan yaşam bloğu ile ilişkilendirilmiştir. Üçüncü kata ise ana girişten farklı olarak iki merdivenli basamaklardan çıkmak mümkündür.
Saadet Sarayı, zengin tarihi, muhteşem mimari üslubu ve restore edilmiş iç mekanlarıyla sadece Bakü’nün değil, tüm Azerbaycan’ın mimari mirasının parlak örneklerinden biri olarak dikkat çekmektedir. Bu saray hem tarihi anıları yaşatıyor hem de gelecek nesillere mimarlık sanatının güzelliğini gösteren bir miras olarak kalmaktadır.
