Azerbaycan güzel sanatlarının gelişiminde önemli hizmetleri bulunan sanatçılardan biri de Boyukagha Meşedi oğlu Mirzazade ’dir. Resim, portre, manzara ve natürmort türlerinde yaptığı eserlerin yanı sıra tiyatro dekorasyon sanatındaki çalışmaları ve eğitimcilik faaliyetleriyle de Azerbaycan kültüründe kendine özgü bir iz bırakmıştır
Azerbaycan güzel sanatlarının gelişiminde önemli hizmetleri bulunan sanatçılardan biri de Boyukagha Meşedi oğlu Mirzazade ’dir. Resim, portre, manzara ve natürmort türlerinde yaptığı eserlerin yanı sıra tiyatro dekorasyon sanatındaki çalışmaları ve eğitimcilik faaliyetleriyle de Azerbaycan kültüründe kendine özgü bir iz bırakmıştır. Sanatçı, klasik resim geleneklerini çağdaş yaklaşımlarla birleştirerek ulusal güzel sanatların gelişmesine önemli katkılarda bulunmuştur.
Boyukagha Meşedi oğlu Mirzazade , 21 Şubat 1921 tarihinde Bakü’de doğmuştur. Aslen Abşeron’un Fatmayı köyünden olan sanatçının çocukluk yılları Bakü ve Abşeron çevresiyle bağlantılı geçmiştir. Onun sanat yoluna girişi başlangıçta tesadüfi bir nitelik taşımaktaydı. Babası oğlunun doktor olmasını istemesine rağmen, genç Boyukagha’nın resme olan ilgisi giderek güçlenmiştir.
Bu seçimde, ilerleyen yıllarda Azerbaycan’ın tanınmış sanatçıları arasında yer alacak arkadaşları Mikayıl Abdullayev ve Muhtar Caferov’un da önemli rolü olmuştur. Onların tavsiyesiyle resim eğitimi almaya karar veren Mirzazade , Ezim Ezimzade adına Resim Okuluna girmiştir. Burada aldığı temel sanat eğitiminin ardından bilgisini daha da geliştirmek amacıyla İ. V. Surikov adına Moskova Devlet Resim Enstitüsünde eğitimine devam etmiştir. Ancak II. Dünya Savaşı’nın başlaması, eğitim planlarını yarıda bırakmasına neden olmuş ve sanatçı Bakü’ye dönmek zorunda kalmıştır. Buna rağmen savaş yılları onun sanatsal faaliyetlerini engellememiş, resim alanındaki çalışmalarını sürdürmüştür. Boyukagha Mirzazade ’nin sanatının şekillenmesinde Avrupa resim sanatı, Rus realist ekolü ve Azerbaycan’ın ulusal güzel sanatlar gelenekleri etkili olmuştur. Farklı sanat ekollerinden gelen estetik ilkeleri ulusal sanatsal düşünceyle birleştiren sanatçı, kendine özgü bir üslup oluşturmayı başarmıştır. Mirzazade , 1940 yılından itibaren çeşitli ulusal ve uluslararası sergilere katılmıştır. Özellikle 1950–1960’lı yıllar, sanatçının yaratıcılığının olgunlaştığı ve temel sanat yönelimlerinin belirginleştiği dönem olarak kabul edilmektedir. Bu yıllarda portre türü sanatçının çalışmalarında önemli bir yer edinmiştir. Onun portrelerinde yalnızca kişinin dış görünüşü değil, iç dünyası ve karakteri de ön plana çıkarılmıştır. Figürlerin duruşu, bakışları, jestleri ve yüz ifadeleri aracılığıyla kişisel özelliklerini ve ruh hâllerini yansıtmaya çalışmıştır.
Sanatçı, işçilerin, kolhoz çalışanlarının ve emekçilerin yaşamını konu alan tematik eserler de yaratmıştır. Petrol sektörüne adadığı tablolarında Bakü ve Absheron’un sanayi manzaralarını, çalışma ortamını ve dönemin sosyal hayatını yansıtmıştır. Boyukagha Mirzazade ’nin sanatında doğduğu ve büyüdüğü Bakü ile Absheron özel bir yere sahiptir. Hazar Denizi, Abşeron kıyıları, Bakü köyleri ve şehrin tarihi mimari simgeleri onun eserlerinde kendine özgü bir sanatsal ifadeye kavuşmuştur. Ressamın sanatında portre türü özel bir önem taşımaktadır. Farklı mesleklere ve karakterlere sahip insanların portrelerini yapan sanatçı, onların bireysel özelliklerini ön plana çıkarmıştır. Otoportreler ise sanatçının çalışmalarının ayırt edici yönlerinden biri olmuştur. Farklı dönemlerde çok sayıda otoportre yapan Mirzazade , bu eserlerde yalnızca fiziksel benzerliği değil, aynı zamanda içinde bulunduğu dönemdeki ruh hâlini, düşüncelerini ve hayata bakışını da yansıtmıştır. Bu nedenle otoportreleri, sanatçının iç dünyasının sanatsal bir kronolojisi olarak değerlendirilebilir.
Boyukagha Mirzazade natürmort türünde de dikkat çekici eserler meydana getirmiştir. Özellikle çiçekler, sanatçının natürmortlarında sıkça ele aldığı konulardan biri olmuştur. “Sarı Çiçekler”, “Dumanlı Natürmort”, “Testili Natürmort”, “Güller”, “Çiçekli Natürmort” ve “Kavanozlu Natürmort” gibi eserler onun bu alandaki çalışmalarının dikkat çekici örneklerindendir. Bu eserlerde renklerin uyumu, nesnelerin kompozisyondaki konumu ve ışık-gölge ilişkisi önemli bir rol oynamaktadır. Günlük yaşamda kullanılan basit eşyalar ve çiçekler, sanatçının fırçasında estetik ve duygusal bir anlam kazanmıştır. Boyukagha Mirzazade yalnızca tuval resmiyle sınırlı kalmamış, tiyatro-dekorasyon sanatında da önemli çalışmalar gerçekleştirmiştir. Tiyatro için hazırladığı dekorlar, sahne eserlerinin sanatsal atmosferinin oluşturulmasına katkı sağlamıştır.
Sanatçı, 1960 yılında Şıhali Gurbanov’un aynı adlı piyesi temelinde sahnelenen “Milyonçunun Dilenci Oğlu” adlı oyunla tiyatro ressamı olarak çalışmalarına başlamıştır. Bu sahne düzenlemesi nedeniyle gösterdiği başarının takdir edilmesi ve Üzeyir Hacıbeyli adına Azerbaycan SSC Devlet Ödülü’ne layık görülmesi, sanatçının tiyatro-dekorasyon alanındaki başarılarının önemli bir göstergesidir.
Mirzazade , İlyas Efendiyev’in “Benim Günahım”, Zülfügar Bağırov’un “Kayınvalide”, İmre Kalman’ın “Bayadera” ve diğer tiyatro oyunlarının sahne tasarımlarında görev almıştır. Tiyatro ressamlığı alanındaki faaliyetleri, onun renk, kompozisyon ve mekân duygusunu daha geniş bir sanatsal ortamda uygulamasına imkân sağlamıştır.
1972 yılında “Ölüler” oyununun ilk sahnelenişi münasebetiyle Celil Memmedguluzade’nin tebrik edilmesi sahnesini tasvir eden “Neriman Nerimanov ‘Ölüler’ Piyesinin İlk Gösterimi Münasebetiyle Celil Memmedguluzade’yi Tebrik Ederken” adlı yağlı boya eserini meydana getirmiştir. Tiyatrolaştırılmış grup portresi niteliğindeki bu eser günümüzde Nizami adına Azerbaycan Devlet Edebiyat Müzesi’nde muhafaza edilmektedir.
Sanatçı, yaratıcı çalışmalar kapsamında eski Çekoslovakya, Fransa, İtalya ve diğer ülkelerde bulunmuştur. Yurt dışı seyahatleri, farklı sanat ortamlarını tanımasına, Avrupa resim sanatının özelliklerini yakından incelemesine ve sanatsal dünya görüşünü genişletmesine olanak sağlamıştır.
Eserleri hem Azerbaycan’da hem de çeşitli yabancı ülkelerde düzenlenen sergilerde sergilenmiştir. Sanatçının eserlerinin bir bölümü müzelerde, galerilerde ve özel koleksiyonlarda korunmaktadır.
Boyukagha Mirzazade ’nin Azerbaycan güzel sanatlarının gelişimine yaptığı hizmetler devlet tarafından yüksek değerlendirilmiştir. Sanatçı 1960 yılında Azerbaycan SSC Emektar Sanat Emekçisi unvanına, 1966 yılında Üzeyir Hacıbeyli adına Devlet Ödülü’ne layık görülmüş, 1967 yılında ise Azerbaycan SSC Halk Ressamı onursal unvanını almıştır.
Bu ödül ve unvanlar, onun Azerbaycan resim sanatının gelişimine yaptığı katkıların resmî olarak takdir edildiğini göstermektedir. Boyukagha Mirzazade hayatının son dönemlerine kadar eğitimcilik faaliyetlerini sürdürmüştür. Azerbaycan Kültür ve Sanat Üniversitesinde bölüm başkanı, Resim Akademisinde profesör ve yaratıcı atölye yöneticisi olarak görev yapmıştır.
Sanatçı, eğitimcilik faaliyetleri aracılığıyla sanatsal tecrübelerini genç ressamlara aktarmış ve onların mesleki gelişimine önemli katkılar sağlamıştır. Böylece onun Azerbaycan sanatına hizmetleri yalnızca meydana getirdiği eserlerle sınırlı kalmamış, yetiştirdiği genç sanatçılar aracılığıyla da devam etmiştir. Boyukagha Mirzazade , 3 Kasım 2007 tarihinde Bakü’de hayatını kaybetmiştir. Ardında Azerbaycan güzel sanatlarının farklı alanlarını kapsayan zengin bir sanat mirası bırakmıştır.
Sanatçının portreleri, manzaraları, natürmortları, tiyatro dekorasyon çalışmaları ve diğer eserleri onun sanat dünyasının çok yönlülüğünü ortaya koymaktadır. Özellikle insan karakterinin psikolojik özelliklerini yansıtan portreleri, Absheron ve Bakü manzaraları ve kendine özgü otoportreleri, sanat mirasında özel bir yere sahiptir.
Boyukagha Mirzazade ’nin sanat hayatı, Azerbaycan resminin XX. yüzyılda geçirdiği gelişim aşamalarıyla yakından bağlantılıdır. Sanatçı, ulusal sanat geleneklerini Avrupa ve Rus resim okullarının kazanımlarıyla birleştirerek Azerbaycan güzel sanatlarının zenginleşmesine hizmet etmiştir. Onun eserleri ve eğitimcilik faaliyetleri Azerbaycan sanat tarihinde kendine özgü ve kalıcı bir yer edinmiştir.
